v
Danh mục các bảng
Bảng 1.1. Các bên có liên quan của dự án đầu tư vào khu KTQP 12
Bảng 1.2. Ma trận các bên liên quan của dự án 13
Bảng 1.3. Một số phương pháp áp dụng cho phân tích, đánh giá đầu tư 14
vào khu KTQP 14
Bảng 1.4. Bảng liệt kê SWOT của khu KTQP ABC 20
Bảng 2.1. Các đặc điểm cơ bản của khu KTQP 25
Bảng 2.2. Lôgic dự án đầu tư vào khu KTQP 28
Bảng 3.1. Thực trạng kết cấu hạ tầng của 132 xã thuộc 15 69
khu KTQP năm 1998 69
Bảng 3.2. Các bên liên quan của dự án đầu tư vào khu KTQP 73
Bảng 3.3. Quy hoạch sơ bộ khu KTQP Mường Chà - Quân khu 2 79
Bảng 3.4. Xác định mức độ sai lệch giữa dự kiến và thực tế triển khai của
khu KTQP Binh đoàn 16 trên địa bàn huyện Easúp - Tỉnh Đắklắk 88
Bảng 3.5. Đánh giá chất lượng các dự án được lập 90
Bảng 3.6. Mức độ sai lệch về ba nội dung cơ bản của các dự án 91
Bảng 3.8. Tỷ lệ đào tạo nghiệp vụ quản lý dự án của các ban quản lý dự án98
Bảng 3.9. Mức độ hiểu biết nghiệp vụ quản lý dự án của các ban
quản lý dự án 99
Bảng 3.10. Khoảng cách và điều kiện đi lại từ ban quản lý 99
dự án đến dự án 99
Bảng 4.1. Tổng quan vốn đầu tư thực hiện của 15 khu KTQP 109
giai đoạn 2000 - 2006 109
Bảng 4.2. Tỷ lệ vốn đầu tư thực hiện bình quân năm của các khu KTQP 110
Bảng 4.4. Vốn đầu tư và hiệu quả đầu tư chương trình ổn định sản xuất nông,
lâm nghiệp gắn với chế biến sản phẩm tại các khu KTQP 114
giai đoạn 2000 - 2005 114
Bảng 4.5. Đánh giá hiệu quả thực hiện chương trình trồng rừng 115
vi
tại các khu KTQP 115
Bảng 4.6. Đầu tư theo chương trình nước sạch và vệ sinh 116
nông thôn tại các khu KTQP 116
Bảng 4.7. Hiệu quả đầu tư theo chương trình nước sạch và 117
vệ sinh nông thôn tại các khu KTQP 117
Bảng 4.8. Kết quả chương trình di dân (sự nghiệp di dân) 118
Bảng 4.9. Vốn đầu tư thực hiện chương trình di dân (sự nghiệp di dân) 119
tại các khu KTQP 119
Bảng 4.10. Đánh giá hiệu quả đầu tư thực hiện chương trình di dân (sự nghiệp
di dân) tại các khu KTQP 120
Bảng 4.11. Lợi ích của các dự án đầu tư vào khu KTQP cho chương trình ổn
định sản xuất nông, lâm nghiệp gắn với chế biến sản phẩm tại các khu KTQP
giai đoạn 2000 - 2005 122
Bảng 4.12. Đánh giá hiệu quả đầu tư của chương trình trồng rừng 123
(trường hợp không có dự án) 123
Bảng 4.13. Lợi ích của các dự án đầu tư vào các khu KTQP đối với chương
trình nước sạch và vệ sinh nông thôn 124
Bảng 4.14. Lợi ích của các dự án đối với chương trình di dân (sự nghiệp di
dân) tại các khu KTQP 125
Bảng 4.15. Tổng hợp lợi ích của các dự án đối với các khu KTQP 126
Bảng 4.16. Tổng hợp vốn ngân sách nhà nước đầu tư vào các khu KTQP 127
từ năm 1998 đến năm 2005 127
Bảng 4.17. Đánh giá thiệt hại của vốn đầu tư vào khu KTQP 128
Bảng 4.18. Kết quả xoá đói giảm nghèo tại các khu KTQP kể từ khi 129
triển khai dự án đến tháng 3/2007 (quy đổi theo chuẩn nghèo mới) 129
Bảng 4.19. Lợi ích xoá đói giảm nghèo của đầu tư vào các khu KTQP 130
Bảng 4.20. Vốn đầu tư cho các khu KTQP 131
Bảng 4.21. So sánh lợi thế giữa chiến sỹ chính quy 133
và dân quân tự vệ địa phương 133
vii
Bảng 4.22. Lợi ích an ninh - quốc phòng của các dự án đầu tư 134
vào khu KTQP 134
Bảng 4.23. Hiệu quả tổng hợp đầu tư vào khu KTQP 134
(tính đến hiệu quả ANQP) 134
Bảng 4.24. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư vào khu KTQP 141
Bảng 5.1. Mô hình xác định thứ tự ưu tiên đầu tư 162
Bảng 5.2. Hệ thống tiêu thức đánh giá hiệu quả tài chính của đầu tư 175
vào khu KTQP 175
Bảng 5.3. Đánh giá hiệu quả đầu tư giai đoạn đầu tư của dự án đầu tư 177
vào khu KTQP X 177
Bảng 5.4. Hoàn thiện quy trình quản lý đầu tư vào khu KTQP 179
viii
Danh mục các hình vẽ, đồ thị
Sơ đồ 1.1. Những nội dung nghiên cứu của luận án 8
Sơ đồ 1.2. Lôgic dự án đầu tư phát triển 10
Sơ đồ 1.3. Ma trận chiến lược quản lý các bên có liên quan 13
Sơ đồ 1.4. Biểu đồ nhân quả áp dụng cho phân tích đầu tư 18
S¬ ®å 1.5. Quy tr×nh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò 19
Sơ đồ 2.1. Các chương trình, dự án theo chương trình mục tiêu quốc gia 30
Sơ đồ 2.2 Hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường 43
Sơ đồ 3.1. Nguồn vốn của dự án đầu tư vào khu KTQP 72
Sơ đồ 3.2. Mô hình tổ chức quản lý các dự án đầu tư vào khu KTQP 93
Sơ đồ 3.3 Mô hình tổ chức quản lý dự án khu KTQP 94
do BTL quân khu làm chủ đầu tư 94
Sơ đồ 3.4. Mô hình tổ chức quản lý dự án khu KTQP 95
do các doanh nghiệp quốc phòng làm chủ đầu tư 95
Sơ đồ 3.5. Mô hình tổ chức quản lý dự án khu KTQP 97
do các đoàn KTQP làm chủ đầu tư 97
Sơ đồ 4.1. Các hoạt động chính ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư 144
vào khu KTQP 144
Sơ đồ 5.1 Hệ thống giải pháp cơ bản cho đầu tư phát triển 158
ix
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đại hội toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định mục tiêu xây dựng chủ nghĩa
xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời gian tới là đẩy nhanh tốc độ
tăng trưởng kinh tế, đạt được bước chuyển biến quan trọng về nâng cao hiệu quả và
tính bền vững của sự phát triển, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển.
Cải thiện rõ rệt đời sống vật chất, văn hoá và tinh thần của nhân dân. Đẩy mạnh
công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển kinh tế tri thức, tạo nền tảng đưa nước ta
cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020. Giữ
vững ổn định chính trị và trật tự, an toàn xã hội. Bảo vệ vững chắc độc lập chủ
quyền, toàn vẹn lãnh thổ và an ninh quốc gia [90, tr. 185,186].
Như vậy, bảo đảm AN, QP, giữ vững ổn định chính trị, trật tự và an toàn xã
hội để phát triển kinh tế đất nước là nhiệm vụ vô cùng quan trọng của toàn Đảng,
toàn dân và toàn quân, trong đó quân đội là nòng cốt. Ngày nay nhiệm vụ đảm bảo
AN, QP không chỉ đơn thuần là ngăn chặn, giữ vững độc lập chủ quyền, toàn vẹn
lãnh thổ quốc gia, đánh bại mọi âm mưu phá hoại của kẻ thù mà quan trọng hơn là
phải chuẩn bị mọi điều kiện cần và có thể để đẩy lùi, ngăn chặn nguy cơ xảy ra
chiến tranh, để không phải tiến hành chiến tranh. Muốn vậy, phải có chiến lược đẩy
mạnh phát triển KTXH kết hợp chặt chẽ với QPAN trong mọi lĩnh vực của đất
nước.
Việt Nam là một trong những quốc gia có vị trí chiến lược quan trọng trong
khu vực Đông Nam á, có hai vành đai biên giới trên bộ rộng lớn kéo dài suốt từ
đông sang tây, có hàng ngàn km bờ biển cùng nhiều đảo, hải đảo trên biển Đông.
Biên giới quốc gia có vai trò đặc biệt quan trọng về QP, AN, đồng thời lại là những
vùng chứa nhiều tiềm năng to lớn của các ngành kinh tế mũi nhọn như khai khoáng,
lâm nghiệp, thuỷ điện, xuất nhập khẩu; là nơi giữ gìn và phát huy nhiều giá trị văn
hoá truyền thống đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, Trong suốt quá
trình lịch sử dựng nước và giữ nước, cha ông ta luôn coi đó là “phên dậu” trấn giữ
quốc gia và thường cử các hào trưởng, tù trưởng có uy tín đặc trách nhiệm vụ quản
lý bảo vệ các vùng biên ải, vừa giữ “hoà khí” với các nước láng giềng, vừa chủ
2
động đối phó ngăn chặn quân xâm lược từ xa.
Nhận thức rõ những vấn đề quan trọng này, ngày 31.03.2000 Chính phủ đã có
Quyết định số 277/2000/QĐ - TTg về việc phê duyệt dự án tổng thể quân đội tham
gia phát triển KTXH các xã đặc biệt khó khăn vùng sâu, vùng xa gắn với xây dựng
các khu KTQP trên địa bàn chiến lược, biên giới, ven biển [129]. Từ đó đến nay, 19
dự án khu KTQP đã được tiến hành xây dựng. Các khu KTQP ra đời đã đóng góp
đáng kể trong việc phát triển KTXH, nâng cao đời sống vật chất tinh thần và văn hoá
của các tầng lớp dân cư, tăng cường củng cố QPAN của khu vực trên các tuyến biên
giới của tổ quốc. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động của các khu KTQP cho thấy việc đầu
tư phát triển các khu KTQP là cần thiết, nhưng hiệu quả đầu tư phát triển các khu
KTQP chưa cao, chưa tạo ra các điều kiện tiền đề cần thiết cho sự phát triển bền vững
cả về KTXH và QPAN trên các vùng có dự án, đồng thời cũng đang nảy sinh nhiều
vấn đề bất cập cả về lý luận và thực tiễn trong đầu tư phát triển các khu KTQP.
Do vậy, việc lựa chọn vấn đề: “Đầu tư phát triển các khu kinh tế - quốc
phòng ở Việt Nam hiện nay” làm luận án tiến sĩ là rất cần thiết, có ý nghĩa to lớn cả
về lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu có liên quan
Cho đến nay đã có nhiều đề tài, luận án, bài viết nghiên cứu về quân đội xây
dựng phát triển các khu KTQP dưới nhiều góc độ khác nhau. Có thể kể đến một số
công trình chủ yếu sau:
Trên phương diện đề tài khoa học, có đề tài khoa học cấp Bộ Quốc phòng về:
“Kết hợp quốc phòng - an ninh với phát triển kinh tế - xã hội trong khu KTQP ”,
năm 2003 của BTL quân khu 3. Đề tài đã trình bày cơ sở lý luận và khảo sát thực
trạng các khu KTQP trên phạm vi toàn quốc, đã xác định bức tranh tương đối khái
quát về tình trạng ban đầu của các khu KTQP, số lượng các khu KTQP (tính đến
năm 2003), những thuận lợi, khó khăn khi triển khai đầu tư vào các khu KTQP. Tuy
nhiên, như tên đề tài đã xác định rõ mục tiêu nghiên cứu của đề tài chỉ dừng lại ở
việc xác định có nên kết hợp QPAN với phát triển KTXH trong khu KTQP hay
không mà chưa xây dựng được cơ sở lý luận cũng như đề xuất các giải pháp cho sự
kết hợp này [33].
Đề tài khoa học cấp Bộ Quốc phòng về: “Nghiên cứu nâng cao hiệu quả
3
quân đội tham gia xây dựng cơ sở chính trị - xã hội ở các khu KTQP”, năm 2007
của Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự - Bộ Quốc phòng. Đề tài đã đề cập
những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả quân đội tham gia xây dựng cơ sở chính trị
- xã hội ở khu KTQP, đánh giá hiệu quả quân đội tham gia xây dựng cơ sở chính trị
- xã hội ở khu KTQP và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quân đội
tham gia xây dựng cơ sở chính trị - xã hội ở khu KTQP [123]. Đây được coi là đề
tài nghiên cứu khá sâu về hiệu quả sự tham gia của quân đội với một số hoạt động ở
khu KTQP. Tuy nhiên, hạn chế chính của đề tài là các tiêu thức đánh giá hiệu quả
còn định tính, phạm vi nghiên cứu đề tài tập trung chủ yếu vào hoạt động của các
đoàn KTQP. Đây chỉ là đề tài có liên quan đến đầu tư phát triển các khu KTQP.
Trên phương diện luận văn, luận án có luận văn thạc sĩ kinh tế: “Xây dựng và
phát triển các khu KTQP ở nước ta hiện nay và vai trò của quân đội trong quá trình
đó” của tác giả Trần Xuân Phương, Học viện Chính trị quân sự, năm 2003. Luận
văn đã làm rõ khái niệm khu KTQP, sự cần thiết xây dựng về kinh tế, văn hoá, xã
hội và nội dung xây dựng QP, AN trong các khu KTQP, vai trò của quân đội trong
xây dựng các khu KTQP và thực trạng xây dựng, phát triển các khu KTQP từ đó đề
xuất một số giải pháp cơ bản trong xây dựng và phát triển các khu KTQP ở nước ta
hiện nay như: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với các
khu KTQP; phối hợp chặt chẽ với các cấp, các ngành, chính quyền và nhân dân địa
phương trong quá trình xây dựng, phát triển các khu KTQP; các đoàn KTQP xây
dựng cơ sở Đảng trong sạch, vững mạnh, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện
[112].
Luận văn thạc sĩ kinh tế: "Hiệu quả kinh tế xã hội của các khu kinh tế - quốc
phòng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh hiện nay" của tác giả Trần Văn Tịch, Học viện
Chính trị quân sự, năm 2007. Luận văn đã làm rõ những vấn đề lý luận về hiệu quả
KTXH ở các khu KTQP; thực trạng hiệu quả KTXH của các khu KTQP trên địa
bàn tỉnh Quảng Ninh; từ đó đề xuất những quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu
quả KTXH của các khu KTQP trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh [141].
Luận văn thạc sỹ kinh tế: "Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư
chương trình phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn miền núi, vùng
sâu, vùng xa" của tác giả Nguyễn Hữu Hiệp, trường Đại học Kinh tế quốc dân, năm
4
2006. Luận văn đã làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến chương trình 135,
thực trạng đầu tư chương trình 135 cũng như đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu
quả đầu tư chương trình 135 [99].
Luận án tiến sỹ quân sự: "Kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với
kinh tế tạo tiềm lực hậu cần trên địa bàn quân khu 3" của tác giả Phạm Tiến Luật,
Học viện Hậu cần, năm 2004. Luận án đã phân tích cơ sở lý luận và khảo sát thực
trạng kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế tạo tiềm lực hậu
cần trên địa bàn quân khu 3. Đề xuất một số giải pháp kết hợp kinh tế với quốc
phòng, quốc phòng với kinh tế tạo tiềm lực hậu cần trên địa bàn quân khu 3,
nhằm chuẩn bị tốt hơn tiềm lực hậu cần cho quân khu [106].
Dưới góc độ các bài báo khoa học có một số bài như: “Quân đội đẩy mạnh
xây dựng khu KTQP, tham gia phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an
ninh trên địa bàn chiến lược, biên giới” của Thượng tướng Nguyễn Văn Rinh, Tạp
chí Quốc phòng toàn dân, 11/2003 [119]; “Xây dựng khu KTQP, một kế sách dựng
nước và giữ nước của dân tộc ta” của Hồ Quốc Toản, Tạp chí Quốc phòng toàn
dân, 6/2001 [136]; “Binh đoàn 15 - Mô hình khu KTQP thành đạt trên địa bàn chiến
lược” của Đại tá Nguyễn Trung, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 7/2006 [140].
Những đề tài này cho chúng ta thấy được bức tranh chung về quá trình triển
khai đầu tư vào khu KTQP, nhiều vấn đề được đề cập trong các đề tài là nguồn tài
liệu phong phú cho tác giả tiếp tục nghiên cứu. Tuy nhiên, việc nghiên cứu những
vấn đề lý luận về đầu tư phát triển khu KTQP làm cơ sở cho việc đánh giá thực
trạng đầu tư phát triển khu KTQP, định hướng đầu tư phát triển các khu KTQP
trong giai đoạn tiếp theo cũng như đề xuất các giải pháp phù hợp vẫn chưa được
nghiên cứu một cách có hệ thống.
Vì vậy, việc lựa chọn đề tài trên đây, với mong muốn làm rõ các cơ sở khoa
học về đầu tư phát triển các khu KTQP, nghiên cứu thực trạng đầu tư phát triển khu
KTQP, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp cho sự phát triển các khu KTQP là vấn đề
lý luận và thực tiễn cấp thiết trong việc hoạch định sự đầu tư phát triển các khu
KTQP ở nước ta hiện nay và không trùng lặp với các công trình nghiên cứu đã công
bố.
5
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích: Phân tích làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về đầu tư phát
triển khu KTQP, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm
nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển các khu KTQP ở nước ta trong thời gian tới.
Để thực hiện mục đích trên, luận án có nhiệm vụ:
- Luận giải các vấn đề lý luận, thực tiễn về đầu tư phát triển các khu KTQP,
xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư ở các khu KTQP.
- Đánh giá thực trạng đầu tư ở các khu KTQP, rút ra những vấn đề bất cập
cần giải quyết nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư ở các khu KTQP của nước ta trong
thời gian tới.
- Đề xuất các quan điểm định hướng, hệ giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm
giúp cho cơ quan hoạch định, quản lý của Nhà nước các cấp, các đoàn KTQP nâng
cao hiệu quả đầu tư phát triển trong thời gian tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của luận án là đầu tư phát triển các dự án đầu tư vào khu
KTQP (khu KTQP ở Việt Nam - xin xem khái niệm khu KTQP ở phần lý luận chương 2).
- Đầu tư vào địa bàn khu KTQP có nhiều bên tham gia (Bộ Quốc phòng,
chính quyền địa phương, các bộ, ngành, các tổ chức, người dân địa phương,…).
Luận án tập trung vào nghiên cứu phần đầu tư do các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng
làm chủ đầu tư, phạm vi này phù hợp với tên các dự án đầu tư vào khu KTQP.
- Trong số 19 dự án đầu tư vào khu KTQP, có 04 dự án mới được triển khai,
để số liệu mang tính toàn diện, khách quan, luận án chỉ nghiên cứu 15 dự án đầu tư
vào khu KTQP từ năm 2005 về trước.
- Thời gian nghiên cứu: Luận án nghiên cứu thực trạng các khu KTQP trước
khi có đầu tư (năm 1998) và tình hình đầu tư vào khu KTQP từ năm 2000 đến 2005,
có cập nhật thêm số liệu năm 2006, 2007.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để triển khai đề tài, tác giả luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ
yếu sau đây:
- Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác-
Lênin; các phương pháp nghiên cứu chung như phương pháp tổng hợp, phân tích so
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét