PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Trong nhiều năm qua, vấn đề bức xúc của nền kinh tế cả nước nói chung và
tỉnh An Giang nói riêng là luôn thiếu vốn để đổi mới công nghệ hiện đại, để đầu tư
phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội; trong khi đó, tiềm năng về vốn và các
nguồn lực khác trong xã hội còn khá lớn nhưng chưa được huy động cho đầu tư
phát triển. Do đó, việc tìm các giải pháp để huy động tốt hơn nguồn lực tài chính là
một yêu cầu thực tế và rất cần thiết.
Mục tiêu phát triển của tỉnh là đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Từng
bước xây dựng An Giang trở thành một trong những cửa ngõ giao thương quan
trọng của vùng đồng bằng sông Cửu Long hướng ra thị trường khu vực và quốc tế.
Phát triển văn hóa xã hội tương xứng với phát triển kinh tế, tăng nhanh thu nhập
bình quân đầu người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và các chỉ số về chất
lượng cuộc sống. Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, giữ vững an ninh
chính trị và trật tự an toàn xã hội. Phấn đấu đến năm 2010 An Giang phải tiến kịp
mặt bằng chung của cả nước.
Việc tìm các giải pháp huy động các nguồn lực tài chính đáp ứng mục tiêu
phát triển là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tỉnh An Giang.
Vấn đề huy động vốn từ trước đến nay đã được nhiều người quan tâm, phân
tích, đề xuất trên nhiều lĩnh vực khác nhau; nhưng ở luận văn này, tác giả đã cố
gắng nghiên cứu một cách có hệ thống, đưa ra các giải pháp cụ thể, đồng bộ, phù
hợp với thực tiễn và bên cạnh đó, cũng có phần hy vọng đây là những đề xuất thiết
thực sẽ được ứng dụng vào thực tiễn của tỉnh An Giang.
2. Mục tiêu nghiên cứu:
Nghiên cứu các luận cứ khoa học về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế
với yêu cầu về các nguồn lực tài chính; nghiên cứu kinh nghiệm một số nước trong
việc huy động vốn cho tăng trưởng và phát triển trong giai đoạn đầu phát triển; dự
báo về yêu cầu để đề xuất các giải pháp huy động nguồn lực tài chính phù hợp với
điều kiện của tỉnh An Giang là những mục tiêu chính của luận văn này.
3. Phạm vi nghiên cứu:
Phạm trù vốn nói chung, hiểu theo nghĩa rộng là toàn bộ các nguồn lực kinh
tế được đưa vào các hoạt động kinh tế xã hội. Nó không chỉ bao gồm tiền, tài sản
hiện vật, tài nguyên đất đai… mà bao gồm cả nguồn nhân lực, giá trị các loại tài sản
vô hình tiềm ẩn trong vị trí địa lý, ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ, bản
quyền phát minh… còn theo nghĩa hẹp, là tiềm lực về tài chính của mỗi cá nhân,
mỗi doanh nghiệp, mỗi quốc gia. Vốn được đề cập trong phạm vi luận văn này là
các nguồn lực tài chính và chỉ giới hạn ở các nguồn lực tài chính trong nước, cụ thể
là trên địa bàn tỉnh An Giang.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu chủ yếu được sử dụng là phương pháp thống kê.
Trên cơ sở các số liệu được thu thập từ nhiều nguồn, người viết tổng hợp, phân tích,
đánh giá, so sánh… và dựa trên các nguyên tắc về mối quan hệ giữa tích lũy và đầu
tư, giữa đầu tư và tăng trưởng kinh tế… để dự báo về khả năng và đề xuất giải pháp
huy động từ tích lũy cho đầu tư.
5. Luận văn bao gồm những nội chính sau:
Chương 1. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm các nước đang phát triển trong việc
huy động các nguồn lực tài chính.
Chương 2. Thực trạng tình hình huy động các nguồn lực tài chính cho đầu tư
phát triển trên địa bàn tỉnh An Giang thời kỳ 2000-2005.
Chương 3. Các giải pháp huy động các nguồn lực tài chính cho đầu tư phát
triển tỉnh An Giang thời kỳ 2006-2010.
Kiến nghị và kết luận chung.
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM
CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN TRONG VIỆC HUY
ĐỘNG CÁC NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH
1.1. Cơ sở lý luận về tích lũy vốn đầu tư:
1.1.1. Khái niệm:
Vốn đầu tư phát triển là nguồn vốn được sử dụng để xây dựng, tạo cơ sở vật
chất cho các công trình kinh tế - xã hội, mà các hoạt động đó làm tăng tiềm lực kinh
tế, tái tạo sản phẩm mới, tăng tích lũy cho nền kinh tế quốc dân và tác động trực
tiếp hoặc gián tiếp đến các hoạt động xã hội khác.
Vốn là chìa khóa, là điều kiện hàng đầu của mọi quá trình phát triển. Như
vậy có thể nói đối với quá trình sản xuất và tái sản xuất dưới mọi hình thức nào, vốn
cũng giữ vai trò không thể thiếu.
Theo nghĩa rộng, vốn bao gồm toàn bộ các nguồn lực kinh tế khi đưa vào
hoạt động kinh tế - xã hội. Do đó, vốn không những bao gồm tiền vốn, các tài sản
hiện vật như máy móc, vật tư hàng hóa, lao động, đất đai, hầm mỏ, sông, biển…
được con người khai thác và sử dụng; mà vốn còn bao gồm cả giá trị của những tài
sản vô hình như vị trí địa lý, thành tựu khoa học và công nghệ, quyền phát minh
sáng chế, trí tuệ của người lao động… được sử dụng vào quá trình đầu tư cho nền
kinh tế. Còn theo nghĩa hẹp, vốn là tiềm lực về tài chính của mỗi cá nhân, mỗi
doanh nghiệp, mỗi quốc gia.
Các nguồn vốn có thể chuyển hóa cho nhau và biến thành tiền mặt trong
những trường hợp nhất định. Vốn được lưu chuyển từ ngành này sang ngành khác,
từ vùng này sang vùng khác hoặc biến đổi hình thái sở hữu giữa các thành phần
kinh tế. Vấn đề quan trọng là phải biết khai thác các nguồn vốn tiềm tàng để phục
vụ cho sự phát triển của mỗi doanh nghiệp, địa phương hay mỗi quốc gia.
`1.1.2. Nội dung cấu thành của vốn đầu tư phát triển:
Nội dung của vốn đầu tư phát triển được cấu thành bởi các nguồn sau:
1.1.2.1. Vốn đầu tư các công trình kinh tế (sử dụng vào mục đích sản xuất
kinh doanh):
- Đầu tư mới (đầu tư theo chiều rộng):
Đầu tư mới là đầu tư để xây dựng mới các công trình trọng điểm, xây dựng
mới các xí nghiệp phục vụ sản xuất kinh doanh. Kết quả của việc đầu tư này là làm
tăng thêm số lượng, năng lực sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và của nền
kinh tế.
- Đầu tư hiện đại hóa (đầu tư theo chiều sâu):
Đầu tư hiện đại hóa là đầu tư để đổi mới trang thiết bị, công nghệ, cải tiến kỹ
thuật, khôi phục tài sản cố định. Đây là khoản chi đầu tư xây dựng lại toàn bộ hoặc
từng phần các công trình đang phát huy tác dụng nhưng do trong quá trình sử dụng
bị giảm giá trị sử dụng và giá trị.
- Góp vốn liên doanh:
Đây là khoản chi gắn liền với sự can thiệp của Nhà nước vào lĩnh vực kinh
tế, là việc đầu tư của Nhà nước dưới hình thức góp vốn cổ phần hoặc liên doanh.
Bằng khoản góp vốn này, Nhà nước đảm bảo đầu tư vào một số lĩnh vực sản xuất
kinh doanh cần thiết tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Mặt khác, Nhà
nước phải đảm bảo cho sự phát triển cơ cấu kinh tế hợp lý và giữ vững các mối
quan hệ cân đối nhằm kích thích tăng trưởng kinh tế ở mức độ cao.
- Hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh:
Việc hỗ trợ này cũng gắn với sự can thiệp của Nhà nước. Khoản chi này thực
hiện theo phương thức không hoàn lại hay hoàn lại và mục đích của sự hỗ trợ cũng
là nhằm đảm bảo cho sự phát triển kinh tế - xã hội và cho sự phát triển cơ cấu kinh
tế hợp lý.
1.1.2.2. Vốn xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội:
Vốn xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội là nhằm mục đích củng cố và
phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng của nền kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi
vốn. Bao gồm:
- Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế như: đường xá, bến cảng, sân bay, hệ
thống thủy lợi, cầu cống, các công trình thủy bộ, năng lượng, viễn thông, các ngành
công nghiệp cơ bản…
- Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội như: các công trình công cộng, văn
hóa, giáo dục, y tế, xã hội, hành chính và các công trình trọng điểm phục vụ cho
phúc lợi xã hội khác có tính chất sử dụng lâu dài và bền vững.
Thực chất vốn xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đảm bảo tái sản xuất
giản đơn và tái sản xuất mở rộng tài sản cố định cho các ngành sản xuất vật chất và
phi sản xuất, có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của nền kinh tế và xã hội.
Sự tham gia của Nhà nước vào các lĩnh vực nêu trên có ý nghĩa rất quan trọng đối
với sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh
nói riêng. Bởi nó kích thích đầu tư, giảm chi phí sản xuất, mở rộng thị trường, tăng
cường khả năng cạnh tranh, đồng thời tạo ra các trung tâm kinh tế.
1.1.2.3. Vốn hỗ trợ phát triển dưới hình thức tín dụng Nhà nước cho các công
trình kinh tế:
Đây là khoản vốn chi cho quỹ hỗ trợ phát triển nhằm thực hiện cho vay ưu
đãi đối với các ngành nghề, dự án cần ưu đãi. Quỹ hỗ trợ phát triển là một tổ chức
tài chính của Nhà nước, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, đảm bảo hoàn vốn
và bù đắp chi phí, có tư cách pháp nhân, có vốn điều lệ, có con dấu, được mở tài
khoản tại kho bạc Nhà nước và các ngân hàng trong và ngoài nước, được miễn nộp
thuế và các khoản nộp ngân sách Nhà nước để giảm lãi suất và chi phí.
Nguồn hình thành của quỹ hỗ trợ phát triển gồm vốn điều lệ và vốn huy
động. Vốn điều lệ do Nhà nước cấp, vốn huy động gồm vốn vay từ việc phát hành
trái phiếu Chính phủ và tiếp nhận nguồn vốn ODA, tiết kiệm bưu điện, bảo hiểm xã
hội và các nguồn vốn hợp pháp khác để cho vay lại.
Trên cơ sở nguồn vốn tiếp nhận và huy động, quỹ hỗ trợ phát triển thực hiện
hỗ trợ đầu tư theo chính sách của Nhà nước.
1.1.2.4. Vốn dự trữ Nhà nước: nhằm đảm bảo an ninh kinh tế khi có những
biến động về kinh tế - xã hội:
Trong nền kinh tế thị trường, do tính tự phát vốn có của nó có thể phát sinh
những mất cân đối ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội. Cho nên cần thiết
phải có vốn dự trữ Nhà nước. Dự trữ là một tất yếu khách quan trong đời sống kinh
tế - xã hội. Vốn dự trữ Nhà nước được sử dụng với mục đích điều chỉnh các hoạt
động thị trường, điều hòa cung cầu về tiền, ngoại tệ và một số mặt hàng thiết yếu,
ổn định giá cả. Trên cơ sở đó, đảm bảo sự hoạt động ổn định của nền kinh tế - xã
hội, giải quyết những hậu quả, các trường hợp rủi ro bất ngờ xảy ra làm ảnh hưởng
đến sản xuất và đời sống của xã hội. Dự trữ của Nhà nước được thực hiện dưới hình
thức hiện vật và giá trị.
1.1.3. Đặc điểm của vốn đầu tư phát triển:
- Vốn đầu tư phát triển có quy mô lớn và chiếm tỷ trọng lớn trong toàn bộ
vốn xã hội.
- Vốn đầu tư phát triển là khoản chi tích lũy (phát huy tác dụng trong thời
gian dài), chúng làm gia tăng số lượng và chất lượng tài sản cố định, gia tăng giá trị
tài sản cố định cho nền kinh tế quốc dân và là nền tảng cho sự phát triển của nền
kinh tế quốc dân.
- Vốn đầu tư phát triển được huy động từ nhiều nguồn như: vốn ngân sách
Nhà nước, vốn doanh nghiệp Nhà nước, vốn doanh nghiệp ngoài quốc doanh, vốn
tín dụng, vốn FDI, vốn ODA…
- Trong điều kiện phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần không
hạn chế về quy mô, số lượng và lĩnh vực hoạt động thì tỷ lệ chi cho đầu tư phát triển
của tài chính công có xu hướng giảm về số tương đối nhưng vẫn tăng về số tuyệt
đối.
1.2. Nguồn vốn và quá trình tích lũy vốn đầu tư:
1.2.1. Nguồn vốn đầu tư:
Nguồn vốn đầu tư bao gồm:
1.2.1.1. Nguồn vốn đầu tư trong nước: bao gồm:
- Vốn của ngân sách Nhà nước.
- Vốn của doanh nghiệp Nhà nước.
- Vốn của doanh nghiệp tư nhân, cá thể.
- Các loại vốn tín dụng.
- Vốn khác.
1.2.1.2. Nguồn vốn đầu tư nước ngoài: bao gồm:
- Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
- Vốn đầu tư gián tiếp từ nước ngoài như: vốn ODA, vay từ ngân hàng thế
giới, ngân hàng phát triển châu Á…
- Vốn khác.
1.2.2. Quá trình tích lũy vốn đầu tư:
Quá trình tích lũy vốn được chia thành 3 khâu đó là:
- Tiết kiệm.
- Huy động tiết kiệm và hệ thống tài chính.
- Đầu tư.
Tiết kiệm nói lên tiềm năng của sự gia tăng vốn. Nếu tiết kiệm được nhưng
lại ở dưới dạng vàng, ngoại tệ mạnh, bất động sản… để cất giữ thì tiềm năng về sự
gia tăng vốn đó không được thực hiện, không được phát huy. Tiềm năng này chỉ
được thực hiện khi tiết kiệm được chuyển hóa thành đầu tư thông qua hệ thống tài
chính hoặc trực tiếp chuyển thành đầu tư.
Quy trình tích lũy vốn
Cất giữ
(vàng, đôla, bất động sản)
Huy động tiết kiệm
vào hệ thống
Tích lũy vốn
Đầu tư
Tiết kiệm
- Huy động vốn qua các thể chế tài chính là một kênh quan trọng để thu hút
tiết kiệm của các cá nhân, tổ chức không trực tiếp tiến hành đầu tư sản xuất, kinh
doanh.
- Đầu tư sẽ là tăng vốn cho nền kinh tế và là một trong những yếu tố quyết
định đến GDP tiềm năng và tăng trưởng kinh tế.
Do vậy, khi đề cập đến các giải pháp về vốn cho tăng trưởng, phải đề cập
đến cả 3 khâu là nâng cao tiết kiệm tức nâng cao tiềm năng, chuyển tiềm năng thành
đầu tư một cách tối đa và có hiệu quả, qua các kênh trực tiếp và gián tiếp. Tác động
liên hoàn của 3 khâu này là: đầu tư hiệu quả sẽ nâng tích lũy, tăng tiết kiệm, huy
động tốt thì đầu tư tăng lên.
Tiết kiệm trong nước có thể chia thành 2 nguồn chính: tiết kiệm của tư nhân
và tiết kiệm của Chính phủ.
1.2.2.1. Tiết kiệm và đầu tư ở khu vực tư nhân:
a) Tiết kiệm của tư nhân:
Tiết kiệm chính là phần còn lại của thu nhập sau khi chi cho tiêu dùng. Do
đó, khi nghiên cứu tiết kiệm các nhà kinh tế học thường nghiên cứu gián tiếp thông
qua hành vi tiêu dùng của hộ dân cư.
Những động cơ chính tác động đến hành vi tiết kiệm:
- Động cơ tiết kiệm nhằm điều hòa tiêu dùng trong cả chu trình cuộc sống:
những nghiên cứu gần đây cho thấy tiêu dùng (hay tiết kiệm) phụ thuộc vào thu
nhập hiện tại, thu nhập tương lai dự tính, của cải tích trữ, bản tính tiết kiệm và lãi
suất thực. Bản tính tiết kiệm được hiểu là sự hy sinh tiêu dùng hiện tại đến một mức
nào đó để đổi lấy sự gia tăng tiêu dùng trong tương lai. Điều này đôi khi được dùng
để giải thích sự hình thành tầng lớp tư bản ở các nước theo kinh tế thị trường. Theo
giả thuyết kỳ vọng hợp lý, thu nhập tương lai dự tính cũng là yếu tố quan trọng ảnh
hưởng đến các quyết định tiêu dùng.
- Tiết kiệm nhằm đề phòng bất trắc: động cơ này gắn liền với bản chất ngại
mạo hiểm và rủi ro của tuyệt đại đa số dân chúng trong môi trường cuộc sống như
không chắc chắn về thu nhập (thất nghiệp, mất mùa…), không chắc chắn về các
khoản chi tiêu (tai nạn, bệnh tật…).
- Động cơ để lại tài sản thừa kế cho thế hệ sau càng lớn thì nhu cầu tiết kiệm
càng cao.
Ở những nước phát triển, hệ thống bảo hiểm xã hội tốt và khả năng cho vay
của ngân hàng lớn, động cơ tiết kiệm để điều hòa tiêu dùng cho cả chu trình cuộc
sống là mạnh nhất. Còn ở những nước đang phát triển, động cơ tiết kiệm đề phòng
bất trắc chiếm ưu thế, do ở các nước này thu nhập đầu người thấp, không ổn định,
hệ thống bảo hiểm xã hội chưa phát triển.
b) Đầu tư trực tiếp của khu vực tư nhân:
Doanh nghiệp tư nhân sẽ quyết định hành vi đầu tư trực tiếp của mình dựa
vào các yếu tố chính sau:
- Lãi suất thực: lãi suất thực phản ảnh giá của đồng vốn, lãi suất thực càng
cao thì vốn càng đắt và nếu các điều kiện khác không đổi thì sẽ làm giảm nhu cầu
đầu tư.
- Lượng lao động và vốn vật chất hiện có: nhu cầu đầu tư tỷ lệ thuận với số
lượng lao động sẵn có và tỷ lệ nghịch với lượng vốn vật chất hiện có của doanh
nghiệp, nếu các điều kiện khác không đổi.
- Cơ hội đầu tư (cầu sản phẩm, cơ chế đầu tư, chính sách phát triển công
nghệ…) càng nhiều, lợi nhuận sản xuất sẽ càng tăng và do đó nhu cầu đầu tư cũng
tăng.
- Ổn định kinh tế vĩ mô (lạm phát thấp…) sẽ làm giảm rủi ro cho các nhà đầu
tư và do đó, có tác dụng mạnh đến việc khuyến khích đầu tư.
1.2.2.2. Tiết kiệm và đầu tư của ngân sách Nhà nước:
Ngân sách Nhà nước là công cụ để Chính phủ có thể duy trì bộ máy hoạt
động của mình và tiến hành các chính sách kinh tế thông qua các chính sách phân
phối lại và đầu tư.
- Tiết kiệm của ngân sách cho tích lũy và đầu tư: tiết kiệm của ngân sách
bằng thu ngân sách trừ đi phần chi thường xuyên. Tùy điều kiện kinh tế, khả năng,
tổ chức bộ máy Chính phủ của mỗi nước mà tỷ trọng chi tiêu thường xuyên và tỷ
trọng chi cho tích lũy và đầu tư phát triển khác nhau.
Một chỉ tiêu khác cũng rất quan trọng nhưng không đo lường được là chất
lượng đầu tư của Chính phủ. Trong nền kinh tế thị trường, đầu tư của Chính phủ tập
trung cho cơ sở hạ tầng và các công trình phúc lợi công cộng. Một trong những
phương pháp đo chất lượng của đầu tư Chính phủ là sử dụng phương pháp định
lượng, như bảng cân đối liên ngành để xác định những nút cổ chai, tức là những sản
phẩm mà đầu tư vào đó sẽ đem lại hiệu quả cao nhất.
- Tác động qua lại giữa tiết kiệm, đầu tư của ngân sách với tiết kiệm đầu tư
trong nước:
Nhà nước có thể tăng chi cho đầu tư phát triển bằng cách tăng thu hoặc giảm
chi thường xuyên, hoặc vay trong và ngoài nước. Nếu Nhà nước vay trong nước để
trang trải các khoản chi cho đầu tư phát triển thì tổng đầu tư xã hội thường không
thay đổi mà chỉ có sự thay đổi cơ cấu giữa đầu tư tư nhân và đầu tư Nhà nước. Nếu
giảm chi thường xuyên hoặc vay nước ngoài để đầu tư cho hạ tầng cơ sở thì sẽ làm
tăng tổng mức đầu tư xã hội. Tuy nhiên, việc giảm chi thường xuyên hoặc vay nước
ngoài để đầu tư cho cơ sở hạ tầng không phải lúc nào cũng thực hiện được.
Do vậy, đối với những dự án xây dựng cơ sở hạ tầng chưa đủ sức hấp dẫn
các nhà đầu tư trong và ngoài nước chủ động bỏ vốn, thì vai trò kích thích của Nhà
nước dưới dạng vốn “mồi” có tác dụng rất lớn đối với việc thu hút các nguồn vốn
đầu tư của doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Thế nhưng, việc cải cách cơ cấu đầu tư đôi khi có tác động làm thay đổi hành
vi tiết kiệm và đầu tư của các khu vực khác ngoài ngân sách. Chẳng hạn việc đẩy
mạnh đầu tư Nhà nước cho hạ tầng cơ sở, đặc biệt là đầu tư vào những điểm nút cổ
chai sẽ có tác động kích thích tiết kiệm và đầu tư của khu vực tư nhân và kể cả khu
vực đầu tư nước ngoài.
1.2.2.3. Mối quan hệ giữa ngân sách Nhà nước và đầu tư của doanh nghiệp
Nhà nước:
Vì Nhà nước là chủ sở hữu của các doanh nghiệp Nhà nước nên mối quan hệ
giữa ngân sách Nhà nước và đầu tư của các doanh nghiệp Nhà nước khá đặc biệt.
Lý thuyết và thực tế cho thấy rằng Nhà nước không nên đầu tư tràn lan mà chỉ tập
trung có chọn lọc vào một số ngành then chốt để nắm giữ vai trò chủ đạo và đầu tư
vào hạ tầng cơ sở nơi mà cơ chế thị trường có khuyết tật.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét