Thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh các doanh nghiệp khai thác khoáng sản

v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT




Viết tắt Viết đầy đủ tiếng việt Viết đầy đủ tiếng Anh
BMC Công ty cổ phần Khoáng sản Bình Định
CCDC Công cụ, dụng cụ
TNHH Trách nhiệm hữu hạn
TSCĐ Tài sản cố định
SSL
LĐ
Sức sinh lợi của lao động
SSL
V
Sức sinh lợi của vốn
SSL
CP
Sức sinh lợi của chi phí
SSX
LĐ
Sức sản xuất của lao động
SSX
V
Sức sản xuất của vốn
SSX
CP
Sức sản xuất của chi phí
ROE Lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu Return on Equity
ROA Lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản Return on Assets
TW Trung ương












vi
DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa hiệu quả kinh doanh với các yếu tố của quá
trình sản xuất 10
Sơ đồ 2.1: Quy trình công nghệ khai thác nguyên liệu theo phương pháp
mỏ lộ thiên 59
Sơ đồ 2.2: Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý kinh doanh của các công ty khai
thác khoáng sản 62
Sơ đồ 2.3: Cơ cấu tổ chức bộ máy kế toán của công ty Khai thác Khoáng sản 65
Sơ đồ 2.4: Trình tự hạch toán của các doanh nghiệp khai thác khoáng sản
năm 2005 81
Sơ đồ 3.1: Quy trình tổ chức phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh
nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam 125
















vii
DANH MỤC BẢNG, BIỂU


Bảng 1.1: Mức độ ô nhiễm môi trường của ngành công nghiệp khai thác
khoáng sản Việt Nam 39
Bảng 1.2: Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. 48
Bảng 2.1: Tăng trưởng bình quân giá trị sản xuất công nghiệp khai thác phân
theo ngành (giá so sánh 1994) 68
Bảng 2.2: Kim ngạch xuất khẩu hàng hoá cả nước 1985 - 2005 68
Bảng 2.3: Báo cáo kết quả kinh doanh của Công ty Cổ phần Khoáng sản và
Thương mại Hà Tĩnh 74
Bảng 2.4: Báo cáo kết quả kinh doanh của Công ty Cổ phần Khoáng sản
Bình Định 75
Bảng 2.5: Báo cáo kết quả hoạt dộng kinh doanh Công ty Cổ phần Khoáng
sản và vật liệu xây dựng Lâm Đồng 76
Bảng 2.6: Phân tích hiệu quả kinh doanh thông qua tỷ suất lợi nhuận của các
doanh nghiệp khai thác khoáng sản 77
Bảng 2.7: Phân tích hiệu quả kinh doanh thông qua sức sản xuất của Công ty BMC 80
Bảng 2.8: Phân tích hiệu quả kinh doanh thông qua sức sinh lợi của Công ty BMC 81
Bảng 2.9: Phân tích hiệu quả kinh doanh thông qua suất hao phí của Công ty
BMC 84
Bảng 2.10: Phân tích hiệu quả sử dụng tài sản dài hạn tại Công ty Liên doanh
Bimal 85
Bảng 2.11: Phân tích hiệu quả kinh doanh qua tốc độ luân chuyển tài sản
ngắn hạn của Công ty BMC 87
Bảng 2.12: Phân tích hiệu quả kinh doanh qua hệ số doanh lợi của vốn chủ sở
hữu tại một số công ty khai thác khoáng sản 89
Bảng 2.13: Tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước của một số doanh
nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam 92


viii
Bảng 2.14 Tốc độ tăng trưởng của giá trị sản xuất ngành công nghiệp giai
đoạn 1996 – 2006 102
Bảng 3.1:Dự báo nhu cầu các sản phẩm chế biến sâu quặng Titan, Zircon
trong nước đến năm 2025 113
Bảng 3.2: Dự kiến sản lượng quặng tinh Ilmenit theo thời kỳ quy hoạch 114
Bảng 3.3: Bảng phân loại chi phí theo cách ứng xử của chi phí 129
Bảng 3.4: Mẫu báo cáo kết quả kinh doanh theo phương pháp trực tiếp 130
Bảng 3.5: Mẫu báo cáo bộ phận chi tiết 131
Bảng 3.6: Sơ đồ ma trận xác định vai trò các chỉ tiêu so sánh 135
Bảng 3.7: Xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến tốc độ luân
chuyển tài sản ngắn hạn Công ty BMC 138
Bảng 3.8: Hệ số quay vòng hàng tồn kho của Công ty Khóang sản và Thương
mại Hà Tĩnh 143
Bảng 3.9: Xác định lợi nhuận cho 1 tấn Ilmenit xuất khẩu đạt 52% tỷ lệ chất
lượng tại Công ty BMC 146
Bảng 3.10: Titan là sản phẩm khai thác thuộc loại hình công nghiệp mỏ sắt 149






ix
PHẦN MỞ ĐẦU

1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Nếu tất cả các doanh nghiệp sản xuất ra lượng hàng hoá vô tận để thoả mãn
mọi nhu cầu của con người với nguồn lực của mình là vô hạn thì chắc hẳn chúng
ta không phải bận tâm nhiều. Nhưng trên thực tế thì không phải như vậy, nhu
cầu của con người vẫn ngày càng phong phú, đa dạng và luôn luôn thay đổi theo
thời gian, còn nguồn lực ngày càng trở nên khan hiếm. Như vậy, khó khăn của
doanh nghiệp là dựa vào nguồn lực hạn chế, khan hiếm cần phải tìm cho mình
loại hàng hoá thoả mãn nhu cầu của thị trường. Do đó, việc sử dụng hợp lý và
tiết kiệm các nguồn lực để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm đạt
hiệu quả cao nhất cho doanh nghiệp đang là vấn đề được quan tâm.
Nằm ở khu vực Đông Nam Châu á, Việt Nam là nước có nguồn tài
nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng. Công nghiệp khai thác khoáng sản ở
Việt Nam mặc dù còn kém phát triển, nhưng đã đóng góp một phần quan
trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của nước nhà, góp phần đẩy
nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước và sự tăng
trưởng của nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, hình thức khai
thác, chế biến khoáng sản quy mô nhỏ, tận thu đang diễn ra phổ biến ở hầu
hết các địa phương trong cả nước và tập trung chủ yếu vào các loại khoáng
sản làm vật liệu xây dựng. Điều đó dẫn đến lãng phí và cạn kiệt nguồn tài
nguyên thiên nhiên, gây ra tình trạng lãng phí, làm giảm hiệu quả kinh doanh
của các doanh nghiệp. Hơn bao giờ hết hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu
quả kinh doanh của các doanh nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam cần
được chú trọng hơn nữa trong giai đoạn hội nhập nền kinh tế quốc tế.
Xuất phát từ những yêu cầu đang đặt ra cần giải quyết và cùng với sự định
hướng của giáo viên hướng dẫn, tôi chọn đề tài nghiên cứu cấp tiến sĩ là: “Phân tích
hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam”.


x
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề sau đây:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả kinh doanh và
phân tích hiệu quả kinh doanh của nền sản xuất xã hội, từ đó làm rõ một số vấn
đề lý luận về phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp khai thác
khoáng sản Việt Nam;
- Giới thiệu tổng quan về các doanh nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam.
Nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc những đặc điểm thực tế về tình hình
phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản Việt
Nam. Trên cơ sở đó xây dựng hệ thống chỉ tiêu để phân tích, so sánh và đánh giá
hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp này;
- Luận án đã nêu lên sự cần thiết phải phân tích hiệu quả kinh doanh trong
các doanh nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam, nói rõ quan điểm hoàn thiện
phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp khoáng sản;
- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh doanh nhằm
góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh cho các doanh nghiệp khai thác khoáng
sản Việt Nam.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận về hiệu quả kinh
doanh và phân tích hiệu quả kinh doanh, cùng với thực trạng và phương hướng
hoàn thiện, nâng cao hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp khai thác
khoáng sản Việt Nam.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn trong ngành khai thác
khoáng sản ở Việt Nam, đặc biệt tập trung vào lĩnh vực khai thác sa khoáng
Titan. Số liệu minh hoạ thực tế được lấy ở một số công ty điển hình như:
Công ty Khoáng sản và Thương mại Hà Tĩnh, Công ty cổ phần Khoáng sản
Bình Định, Công ty Liên doanh Bimal, Công ty Phát triển Khoáng sản 5,
Công ty cổ phần Khoáng sản và Vật liệu xây dựng Lâm Đồng.


xi
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, quán
triệt các quan điểm, định hướng phát triển của Đảng và Nhà nước đối ngành
công nghiệp khai thác khoáng sản nói riêng và ngành công nghiệp khai thác sa
khoáng Titan nói riêng. Để thực hiện đề tài Luận án đã sử dụng tổng hợp nhiều
phương pháp nghiên cứu khác nhau như: Phương pháp điều tra, phân tích, hệ
thống hóa; phương pháp tổng hợp, phương pháp thực chứng để đối chiếu, trình
bày, đánh giá các vấn đề có liên quan đến hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu
quả kinh doanh của doanh nghiệp. Từ đó, nêu lên ý kiến của bản thân mình.
5. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
Kết quả của luận án nghiên cứu sẽ tập trung giải quyết những vấn đề là:
- Hệ thống hóa và hoàn thiện những vấn đề lý luận về hiệu quả kinh doanh
và phân tích hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp nói chung và các doanh
nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam nói riêng;
- Xây dựng nội dung, phương pháp và chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh
doanh trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản;
- Xem xét, đánh giá thực trạng và xác định các nhân tố ảnh hưởng tới việc phân
tích hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác khoáng sản;
- Chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm trong phân tích hiệu quả kinh doanh
của các doanh nghiệp. Từ đó, đề xuất những giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu
quả kinh doanh nhằm và nâng cao hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai
thác khoáng sản Việt Nam;
6. TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI
Hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu quả kinh doanh là vấn đề then chốt
trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta hiện nay, vấn đề này đã
được nhiều tác giả nghiên cứu và được biểu hiện thông qua một số giáo trình
chuyên ngành Kế toán như: Giáo trình phân tích hoạt động kinh doanh (PGS.TS.


xii
Phạm Thị Gái (2004), Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội); Phân tích hoạt động kinh
doanh (Phạm Văn Được, Đặng Kim Cương (1999), Nhà xuất bản Thống kê);
Phân tích kinh tế doanh nghiệp - Lý thuyết và thực hành (TS.Nguyễn Năng Phúc
(2003), Nhà xuất bản Tài chính, Hà Nội); Giáo trình đánh giá kinh tế tài nguyên
khoáng sản của trường Đại học Mỏ - Địa chất, NXB Thống kê, 2004; …
Ngoài ra, quan tâm đến vấn đề này đã có một số đề tài nghiên cứu khoa
học, luận văn thạc sỹ và luận án tiến sỹ cũng đã nghiên cứu và được thể hiện
thông qua:
- Quan điểm nghiên cứu: hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh
giữa các nhà kinh tế và các nhà kỹ thuật hoàn toàn tách rời nhau. Nếu các nhà kỹ
thuật nghiên cứu nặng về tính chất kỹ thuật, quan tâm đến những chỉ tiêu phản
ánh hiệu quả xã hội (dù cho nhưng nội dung đánh giá vẫn là những chỉ tiêu nặng
về định tính), thì các nhà kinh tế lại sử dụng chủ yếu các chỉ tiêu trên báo cáo tài
chính (đặc biệt là Báo cáo kết quả kinh doanh) để phân tích kết quả và hiệu quả
của doanh nghiệp nên kết quả của quá trình phân tích vẫn phản ánh rõ nét về
hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu vào trong quá trình kinh doanh;
- Nội dung và chỉ tiêu phân tích: Hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu
quả kinh doanh là đề tài được nhiều tác giả nghiên cứu với những góc độ khác
nhau (có tác giả đi nghiên cứu hiệu quả sử dụng vốn, hiệu quả sử dụng TSCĐ,
hiệu quả sử dụng lao động,…). Thạc sỹ Nguyễn Khắc Hán đã tiến hành nghiên
cứu đề tài luận văn Thạc sỹ của mình xét trong mối liên hệ với các doanh nghiệp
khai thác khoáng sản là: “Phân tích hiệu quả sử dụng vốn và các giải pháp nâng
cao hiệu quả sử dụng vốn trong các Công ty Xăng dầu Việt Nam”; hay “Phân tích
hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất Than thuộc Tổng công ty
Than Việt Nam” là nội dung đề tài được thể hiện qua luận văn Thạc sỹ Lê Thị Bích
Thuỷ năm 2005;…Một điểm tương đồng của các tác giả trong quá trình nghiên cứu
là đều dựa vào hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả chung cho tất cả các doanh
nghiệp chưa đưa ra hệ thống chỉ tiêu chi tiết khi phân tích hiệu quả kinh doanh của
từng ngành nghề, từng lĩnh vực.


xiii
Đồng thời, cho đến nay, tại Việt Nam và trên Thế giới chưa có công
trình nào nghiên cứu cả về hiệu quả và phân tích hiệu quả kinh doanh tại các
doanh nghiệp khai thác khoáng sản thuộc lĩnh vực khai thác sa khoáng Titan
Việt Nam ngoài Luận văn Thạc sỹ của tác giả với đề tài: “Phân tích hiệu quả
kinh doanh với việc nâng cao hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp
khai thác khoáng sản Bình Định”. Xuất phát từ ý tưởng này, cũng với định
hướng của giáo viên hướng dẫn trên cơ sở phát triển hơn nữa luận văn Thạc
sỹ của mình, tôi đã thực hiện Luận án tiến sĩ với tên đề tài: “Phân tích hiệu
quả kinh doanh trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam”.
7. KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN
Với tên đề tài: Phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp
khai thác khoáng sản Việt Nam, ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh
mục tài liệu tham khảo,… luận án được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh và phân tích hiệu quả kinh
doanh trong các doanh nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam;
Chương 2: Thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh
nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam;
Chương 3: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện phân tích hiệu quả kinh
doanh với việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh
nghiệp khai thác khoáng sản Việt Nam.




1
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH VÀ PHÂN TÍCH
HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
KHAI THÁC KHOÁNG SẢN


1.1. HIỆU QUẢ KINH DOANH VÀ QUAN HỆ GIỮA HIỆU QUẢ KINH
DOANH VỚI HIỆU QUẢ XÃ HỘI
1.1.1. Quan điểm về hiệu quả kinh doanh
Vấn đề hiệu quả kinh doanh đã được các nhà kinh tế học trên thế giới đi
sâu nghiên cứu từ những năm 1930, đặc biệt nó được tập trung nghiên cứu trong
những năm 1960. Thế nào là quá trình sản xuất kinh doanh có hiệu quả? Những
biểu hiện của hiệu quả kinh doanh là gì?v.v Đó là những nội dung được đặt ra
cho nhiều nhà khoa học, nhà quản lý và điều hành sản xuất quan tâm nghiên cứu.
Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù của nền kinh tế hàng hoá có liên quan
trực tiếp tới các phạm trù và các quy luật kinh tế khác. Hiệu quả kinh doanh
cũng là mối quan tâm hàng đầu của các nhà quản lý, các cơ sở sản xuất kinh
doanh, bởi vì nó là tiêu chuẩn, là thước đo của mọi hoạt động. Khi bàn về vấn đề
này, một số nhà kinh tế học cho rằng hiệu quả kinh doanh chỉ nên nghiên cứu áp
dụng đối với lĩnh vực sản xuất. Một số khác cho rằng, phạm trù hiệu quả kinh
doanh được áp dụng đối với tất cả các hoạt động lao động thuộc lĩnh vực sản
xuất và phi sản xuất, hoặc hiệu quả kinh doanh chỉ áp dụng đối với khu vực sản
xuất nhưng ảnh hưởng của nó còn gây tác dụng đến hao phí lao động và mức
phát triển lĩnh vực phi sản xuất. Nhiều nước trên thế giới đã đặt mục tiêu kinh tế
trực tiếp của hệ thống quản lý là nâng cao hiệu quả của nền sản xuất xã hội.
Theo chúng tôi, phạm trù hiệu quả kinh doanh được nghiên cứu áp dụng đối với
bất kỳ một quá trình lao động sản xuất nào.
Qua nội dung được trình bày khái quát ở trên, chúng ta nhận thấy rằng
hiện nay vẫn còn khá nhiều các quan điểm khác nhau khi bàn về hiệu quả

Xem chi tiết: Thực trạng phân tích hiệu quả kinh doanh các doanh nghiệp khai thác khoáng sản