2- Đối tợng, nội dung của kiểm soát, kiểm toán nội bộ:
Mỗi nớc khác nhau, kiểm soát, kiểm toán nội bộ NHTW có nhiệm vụ khác
nhau tùy thuộc vào tính độc lập của NHTW, tùy thuộc vầo các kế hoạch, chiến lợc
và quá trình quản lý cụ thể, theo đó các đối tợng của công tác kiểm soát nội bô là
khác nhau .
Tại các nớc phát triển , kiểm soát, kiểm toán nội bộ NHTW có thẩm
quyền kiểm soát tất cả các lĩnh vực hoạt động của ngân hàng. Phạm vi kiểm soát
bao gồm:
+ Tất cả các bộ phận, đơn vị
+ Tất cả các loại thu nhập, chi phí
+ Tất cả các loại hoạt động ( ví dụ: các thủ tục và hệ thống in ấn, phát
hành, tiêu hủy và các hệ thống thanh toán, các dự án đầu t).
Tại Việt nam, từ 1/10/1998 NHNN Việt nam chính thức hoạt động theo
Luật NHNN Việt nam và theo Điều 57 Luật NHNN thì đối tợng kiểm soát , kiểm
toán của NHNN là hoạt động của tất cả các đơn vị trực thuộc NHNN, các chi
nhánh NHNN tỉnh , thành phố trực thuộc và các doanh nghiệp trực thuộc
NHNN.Vụ Tổng Kiểm soát, theo Điều 16 Pháp lệnh NHNN Việt Nam, là đơn vị
tham mu của Thống đốc NHNN Việt Nam, thực hiện kiểm toán nội bộ toàn bộ các
đơn vị thuộc hệ thống tổ chức bộ máy của NHNN, nội dung của công tác kiểm
soát nội bộ bao gồm:
Giám sát việc chấp hành luật pháp trong hệ thống NHNN
Giám sát sự an toàn kho quỹ của NHNN
Giám sát hoạt động in, giao, nhận tiền của nhà máy in tiền
Tham gia xây dựng kế hoạch thu chi tài chính và giám sát việc chấp
hành chế độ chi tiêu, xây dng, mua sắm, thu nhập, trích lập, và sử dụng
các quỹ
Đề xuất các biện pháp xử lý với các cấp lãnh đạo các vi phạm đã phát
hiện khi kiểm soát tại đơn vị
Trần Hà Vân - Lớp 4023
5
Đề xuất ý kiến đóng góp với các dự thảo văn bản do các đơn vị trong hệ
thống NHNN xây dựng
Soạn thảo các quy chế hoạt động kiểm soát để trình Thống đốc phê
duyệt.
Các loại hình Vụ Tổng kiểm soát thực hiện kiểm toán nội bộ :
* Kiểm toán báo cáo tài chính
* Kiểm toán hoạt động
* Kiểm toán dự án đầu t xây dựng và mua sắm tài sản
* Kiểm toán hoạt động kho quỹ
* Kiểm toán hoạt động quản lý quỹ dự trữ Nhà nớc, kinh doanh ngoại
hối, thị trờng mở, đầu t tín dụng,kiểm toán tin học
Kiểm toán báo cáo tài chính là việc kiểm soát viên NHNN tiến hành kiểm
toán một cách độc lập báo cáo tài chính , các thông tin có liên quan đến các báo
cáo tài chính của NHNN để xác định tính chính xác, tính trung thực, tính đầy đủ
và phù hợp với các nguyên tắc, chế độ hạch toán kế toán, quản lý tài chính hiện
hành của NHNN.
Kiểm toán hoạt động là quá trình kiểm soát viên NHNN căn cứ vào hồ sơ,
tài liệu do đơn vị cung cấp để đánh giá một cách độc lập việc triển khai thực hiện
nhiệm vụ của đơn vị đợc kiểm toán trên các mặt: tổ chức bộ máy biên chế cán bộ,
quản lý và sử dụng các nguồn lực, các biện pháp tổ chức, thực hiện mục tiêu
nhiệm vụ, qua đó đánh giá tính hiệu lực trong chỉ đạo điều hành của lãnh đạo đơn
vị và hiệu quả hoạt động của đơn vị đợc kiểm toán .
Kiểm toán tuân thủ là quá trình kiểm soát viên NHNN căn cứ vào kết quả
xử lý công việc của công chức, đơn vị; đối chiếu với các quy định hiện hành để
đánh giá mức độ tuân thủ quy định pháp luật, quy chế, chế độ, quy trình xử lý
nghiệp vụ nhằm phát hiện vi phạm, ngăn chặn rủi ro đảm bảo an toàn tài sản trong
hoạt động ngân hàng .
Thực tế, kiểm toán hoạt động và kiểm toán báo cáo tài chính là hai nội dung
kiểm toán thờng đợc quan tâm nhất trong các quy chế, quy định về kiểm toán nội
Trần Hà Vân - Lớp 4023
6
bộ của NHNN. Kiểm toán hoạt động và kiểm toán báo cáo tài chính có những sự
khác biệt chủ yếu:
+Về mục tiêu kiểm toán :
Kiểm toán hoạt động quan tâm đến những gì đang xảy ra, đánh giá chất l-
ợng tác nghiệp và quản lý để lợng đoán một kết quả trong tơng lai. Kiểm toán hoạt
động NHNN tìm hiểu xem các mục tiêu có đợc đặt ra không và có đợc thực hiện
một cách hiệu quả không.
Kiểm toán báo cáo tài chính lại luôn hớng về quá khứ, đánh giá độ tin cậy
của các thông tin trên báo cáo tài chính thông qua việc tái hiện lại những giao dịch
đã phát sinh và thu thập những thông tin đã xảy ra có liên quan đến các giao dịch
đó.
+Về phạm vi kiểm toán :
Kiểm toán báo cáo tài chính chỉ liên quan đến những vấn đề ảnh hởng trực
tiếp đến lĩnh vực tài chính, mục đích chính là để chứng thực các tài khoản của
ngân hàng .
Kiểm toán hoạt động liên quan đến mọi lĩnh vực hoạt động của ngân hàng,
bao gồm cả lĩnh vực phi tài chính, nhằm đánh giá tính hiệu lực và hiệu quả của
việc sử dụng các nguồn lực trong việc thực hiện các mục tiêu.
Đối với các chi nhánh, kiểm toán hoạt động đòi hỏi phải đánh giá đợc hiệu
quả hoạt động của các phòng, ban, đơn vị trong chi nhánh và mối liên hệ giữa các
bộ phận đó để thực hiện mục tiêu tổng thể. Một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính
chỉ có thể đa ra những nhận xét, đánh giá về hoạt động tài chính của bản thân chi
nhánh mà không đánh giá đợc hiệu quả hoạt động của chi nhánh trong lĩnh vực
quản lý Nhà nớc đối với hoạt động ngân hàng trên địa bàn .
Phạm vi một cuộc kiểm toán hoạt động tại chi nhánh có thể bao gồm: đánh
giá hoạt động kiểm soát nội bộ của chi nhánh, phân tích điều kiện thực hiện các
nhiệm vụ và thi hành các văn bản chỉ đạo của NHNN; phân tích, đánh giá cách
thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ; đánh giá việc sử dụng ngời và phơng tiện vật
chất ; phòng ngừa sai sót và gian lận; đánh giá hiệu quả của cơ chế kiểm soát nội
bộ trong việc thực hiện nghiệp vụ đối với các nghiệp vụ dễ gặp rủi ro; thanh toán,
Trần Hà Vân - Lớp 4023
7
kho quỹ, tín dụng , tiền gửi đánh giá chất lợng, độ an toàn của hệ thống thông
tin (bao gồm cả chất lợng các báo cáo gửi NHNN); lu giữ và xử lý thông tin qua
mạng máy tính; kiểm tra an toàn tin học; thông qua kiểm toán, kiến nghị chỉnh sửa
những tồn tại của chi nhánh và những bất hợp lý của cơ chế chính sách.
Còn phạm vi của kiểm toán báo cáo tài chính bao gồm: Kiểm toán việc chấp
hành kỷ luật dự toán thu-chi; kiểm tra nội dung thu- chi chủ yếu là : Tính hợp
pháp của các khoản thu-chi ; tính hợp lệ của các thủ tục, chứng từ, sổ sách mở tài
khoản và hạch toán, sự chính xác trong việc tính toán các khoản thu- chi, kiểm tra
các tài khoản ngoại bảng, kiểm tra việc chấp hành chế độ báo cáo quyết toán.
Kiểm toán nội bộ NHNN không nhằm mục đích kiến nghị, xử lý kỷ luật
(ngoại trừ vi phạm nghiêm trọng) mà thông qua hoạt động của mình đảm bảo cho
hệ thống NHNN tuân thủ đúng quy định của pháp luật, hạn chế rủi ro, đảm bảo an
toàn tài sản, đảm bảo uy tín của ngành, tạo thế ổn định và phát triển của NHNN
trong nền kinh tế thị trờng.
Trần Hà Vân - Lớp 4023
8
Chơng 2
Thực trạng về hoạt động kiểm soát, kiểm toán
nội bộ NHNN Việt nam
1- Mô hình tổ chức của Vụ Tổng kiểm soát NHNN Việt nam:
Tháng 12/1990, Vụ Tổng kiểm soát đợc thành lập, thực hiện chức năng kiểm
soát hoạt động của các đơn vị thuộc hệ thống NHNN theo quy định tại Điều 16
Pháp lệnh NHNN Việt nam. Đến tháng 10/1998, Luật NHNN chính thức đi vào
cuộc sống. Theo đó, tại Điều 57 quy định Vụ Tổng kiểm soát NHNN có nhiệm vụ
kiểm soát hoạt động của các đơn vị thuộc NHNN và kiểm toán nội bộ đối với các
đơn vị thực hiện nghiệp vụ NHTW. Để thực hiện đợc nhiệm vụ đợc giao, Vụ Tổng
kiểm soát NHNN đã đợc tổ chức theo mô hình tập trung dân chủ nhằm phát huy
năng lực của các bộ phận, nâng cao tính hiệu quả, khách quan và trung thực của
công việc đồng thời nhấn mạnh vai trò tổ chức, chỉ đạo của cấp lãnh đạo.
Sơ đồ tổ chức tổng kiểm soát NHNN Việt Nam
Với mô hình tổ chức nh trên, công tác kiểm soát của NHNN đã đợc thực hiện
hiệu quả hơn, các quy trình, các nghiệp vụ có thể dẫn tới rủi ro đã đợc xây dựng hệ
Trần Hà Vân - Lớp 4023
9
Phòng
Tổng
hợp và
chế độ
Phòng
Kiểm
soát
Trung ư
ơng
Phòng
Kiểm
soát Địa
phương
Phòng
Kiêm soát
các DN
trực thuộc
Phòng
Giám sát
an toàn
Phòng, bộ phận kiểm soát, kiểm toán nội bộ tại
một số Vụ, Cục, các chi nhánh NHNN tỉnh,
thành phố
Ban lãnh đạo
Vụ Tổng Kiểm soát
thống kiểm soát. Các cấp độ kiểm soát đã đợc hình thành và thực hiện theo các nội
dung kiểm soát từ cấp 1 và cấp 2 (một số nghiệp vụ phát sinh hằng ngày, tham gia
công tác quản lý) đến cấp 3(kiểm toán) nh mô hình :
Sơ đồ hoạt động kiểm soát NHNN Việt nam hiện nay
(1) Vụ Tổng Kiểm soát thực hiện kiểm toán nội bộ
(2) Vụ Tổng Kiểm soát chỉ đạo nghiệp vụ kiểm soát, kiểm toán nội bộ cho
các phòng, bộ phận kiểm soát ở một số đơn vị và ở 61 chi nhánh
NHNN tỉnh , thành phố
(3) Vụ Tổng Kiểm soát tham gia giám sát trực tiếp hàng ngày về xuất nhập
tiền tại kho tiền Trung ơng 1, tại Nhà máy in tiền quốc gia, tham gia
giám sát, tiêu huỷ tiền không đủ tiêu chuẩn lu thông
(4) Phòng hoặc bộ phận kiểm soát tham gia kiểm toán nội bộ
(5) Phòng hoặc bộ phận kiểm soát tham gia giám sát trực tiếp một số
nghiệp vụ về tiền tệ, kho quỹ, mua sắm tài sản, kiểm soát một số công
việc của kế toán, tài chính
(6) Phòng hoặc bộ phận kiểm soát tham gia quản lý một số công việc
nghiệp vụ
(7) Một số Vụ, Cục chức năng NHTW tham gia kiểm tra theo chuyên
ngành quản lý (chức năng kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động)
Trần Hà Vân - Lớp 4023
10
Một số Vụ,
Cục chức
năng
Vụ Tổng
Kiểm soát
Kiểm soát
cấp độ I
Phòng hoặc
bộ phận kiểm
soát
Kiểm soát
cấp độ II
Kiểm soát
cấp độ III
Thờng do những ng-
ời trực tiếp thực hiện
nghiệp vụ thực hiện
Thờng do những ng-
ời quản lý ở các cấp
thực hiện
Thờng do kiểm toán
nội bộ, kiểm toán
Nhà nớc thực hiện
Thống đốc NHNN chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động của hệ thống
kiểm soát nội bộ trong NHNN, thủ trởng các đơn vị thuộc hệ thống NHNN chịu
trách nhiệm về hệ thống kiểm soát nội bộ trong đơn vị của mình
Theo thống kê (31/12/1999), toàn hệ thống NHNN có 182 kiểm soát viên,
trong đó:
Tại Vụ Tổng kiểm soát có 05 phòng , 47 kiểm soát viên
Phòng hoặc bộ phận kiểm soát tại 61 chi nhánh NHNN tỉnh , thành phố là:
123 kiểm soát viên
Tại các đơn vị thuộc NHNN Trung ơng là: 12 kiểm soát viên
2- Thực trạng về tình hình kiểm soát, kiểm toán nội bộ NHNN Việt nam :
Giai đoạn từ 1991 đến 2000
Trong thời kỳ từ 1991 đến 1998, với chức năng kiểm toán hoạt động theo
quy định của Pháp lệnh NHNN Việt nam, có thể nói hoạt động của Vụ Tổng kiểm
soát chủ yếu tập trung vào kiểm tra, kiểm soát chỉ tiêu tài chính và công tác an
toàn kho quỹ. Hiện nay, trong điều kiện hoạt động của NHNN ngày càng phức
tạp, nội dung công tác kiểm soát, kiểm toán nội bộ của NHNN đã có nhiều đổi
mới cơ bản; ví dụ nh : đã có sự đổi mới trong công tác tổ chức và thực hiện công
tác kiểm toán nội bộ. Các đợt kiểm toán nội bộ đợc thực hiện theo trình tự: Lập kế
hoạch- thực hiện kiểm toán- Bái cáo kiểm toán theo dõi thực hiện các kiến nghị
của kiểm toán. Không hoàn toàn nh phong pháp kiểm tra, kiểm soát theo kinh
nghiệm truyền thống ; đối với kiểm toán nội bộ thì đánh giá rủi ro trong hệ
thống kiểm soát nội bộ đợc coi là điểm xuất phát của kiểm soát viên. Từ kinh
nghiệm thu đợc qua những lần kiểm toán trớc và quá trình thu thập, khai thác
thông tin hoạt động của các đơn vị, nhất là thông tin về tài chính trên mạng, kiểm
soát viên có những đánh giá ban đầu về những rủi ro có thể xảy ra. Đây là một căn
cứ hết sức cần thiết để định hớng mục tiêu và phạm vi kiểm toán khi xây dựng kế
hoạch. Việc đánh giá rủi ro đợc kiểm soát viên tiếp tục thực hiện trong khi kiểm
toán để điều chỉnh phạm vi và phơng pháp kiểm toán phù hợp nếu có sự thay đổi
về mức độ rủi ro so với những đánh giá ban đầu. Thời gian qua, quy trình kiểm
toán báo cáo tài chính đã đợc tiến hành trên cơ sở này; theo đó, các khoản mục
Trần Hà Vân - Lớp 4023
11
trên bảng cân đối các tài khoản kế toán đợc kiểm soát viên đánh giá mức độ rủi ro
mà hệ thống kiểm soát nội bộ có thể không phát hiện đợc. Sự đổi mới này đã
mang lại hiệu quả rõ rệt. Nếu nh trớc đây, thời gian kiểm toán báo cáo tài chính
tại mỗi đơn vị khoảng 3 tuần thì nay rút xuống còn 1 tuần, nhng điều quan trọng
là vẫn đảm bảo yêu cầu đặt ra. Trong 3 năm trở lại đây, mỗi năm Vụ Tổng kiểm
soát thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính khoảng 25 30 đơn vị. Nh vậy, có thể
định kỳ 2 năm sẽ kiểm toán báo cáo tài chính đơn vị một lần. Kết thúc mỗi đợt
kiểm toán , việc lập báo cáo kết quả kiểm toán thực hiện theo mẫu thống nhất, đáp
ứng yêu cầu tổng hợp chung và việc theo dõi thực hiện các kiến nghị của kiểm
toán nội bộ Ngoài ra, cơ quan kiểm toán Nhà nớc đã thành lập Phòng kiểm toán
Ngân hàng thuộc Vụ Kiểm toán doanh nghiệp thuộc bộ máy tổ chức của Kiểm
toán Nhà nớc. Phòng Kiểm toán Ngân hàng có chức năng kiểm toán báo cáo tài
chính hàng năm của NHNN và kiểm toán các NHTM nhà nớc; đợc sự trợ giúp của
Ngân hàng phát triển Châu á (ADB) cơ quan kiểm toán Nhà nớc đang xây dựng
Cẩm nang
Kiểm toán báo cáo tài chính NHNN . Trong năm 1997, Vụ Tổng kiểm soát
đã tiến hành kiểm toán báo cáo tài chính cả năm của 18 chi nhánh NHNN tỉnh,
thành phố và đã phát hiện có sai sót là 6.560 triệu đồng nh : hạch toán sai tài
khoản, chi tiêu cha đúng chế độ, tạm ứng sai nguyên tắc Trong năm 1998, Vụ
Tổng kiểm soát đã tiến hành kiểm toán báo cáo tài chính của 20 chi nhánh NHNN
tỉnh, thành phố, kiểm toán báo cáo tài chính toàn bộ hệ thống NHNN tại Vụ Kế
toán tài chính đã phát hiện có sai sót là 4250 triệu đồng. Năm 1999, Vụ Tổng
kiểm soát đã thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính năm của 19 chi nhánh tỉnh,
thành phố va phát hiện có sai sót là 3.180 triệu đồng. Sang năm 2000, cơ quan
kiểm toán Nhà nớc đã tiến hành kiểm tra với 40 chi nhánh NHNN tỉnh, thành phố,
04 Vụ, Cục liên quan và thực hiện kiểm tra toàn hệ thống NHNN tại Vụ Kế toán
tài chính.
Trần Hà Vân - Lớp 4023
12
Một số chỉ tiêu kiểm toán nội bộ NHNN 3 năm
(1997,1998, 1999)
Chỉ tiêu Đơn vị
tính
1997 1998 1999
1-Giám sát trực tiếp các
kho tiền, các nhà máy
thực hiện in tiền.
- Các kho tiền:
+ Các kho tiền TƯ
+ Các kho tiền đặt tại
các chi nhánh tỉnh, thành
phố
- Các Nhà máy thực hiện
in tiền
Cuộc
-
Thờng xuyên
theo mỗi lần
xuất nhập kho
Giám sát, kiểm
kê vào cuối kỳ
mỗi lần xuất
nhập kho
Từng lần xuất
nhập giấy in
tiền, mực
in,xuất, nhập
tiền
Thờng xuyên
theo mỗi lần
xuất nhập kho
Giám sát, kiểm
kê vào cuối kỳ
mỗi lần xuất
nhập kho
Từng lần xuất
nhập giấy in
tiền, mực
in,xuất, nhập
tiền
Thờng xuyên
theo mỗi lần
xuất nhập kho
Giám sát, kiểm
kê vào cuối kỳ
mỗi lần xuất
nhập kho
Từng lần xuất
nhập giấy in
tiền, mực
in,xuất, nhập
tiền
2-Số lợng kiểm soát viên
- Tại Vụ Tổng kiểm
soát
- Tại các chi nhánh
- Tại các đơn vị phụ
thuộc
Ngời 186
50
120
16
190
48
125
17
182
47
123
12
3- Số lợng cuộc
kiểm toán
-Kiểm toán báo cáo tài
chính
-Kiểm toán xây dng cơ
bản
-Kiểm toán tuăn thủ,
kiểm toán hoạt động.
Trong đó:
*quản lý ngoại hối
*tín dụng
*chi nhánh NHNN
*ban quản lý dự án
Cuộc 32
18
11
03
01
01
01
25
21
02
02
02
20
19
0
01
01
4-Tổng giá trị kiểm toán
phát hiện có sai sót
Triệu
đồng
6.560 4.250 3.180
Trần Hà Vân - Lớp 4023
13
Trần Hà Vân - Lớp 4023
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét