Đánh giá tác động môi trường. Đối với các dự án sản xuất phân bón hóa học ở Việt Nam

5
Hướng dẫn
Đánh giá tác động môi trường
Đối với các dự án sản xuất phân bón hóa học ở Việt n
am




Lời giới thiệu.
Dự thảo hướng dẫn được xây dựng trên cơ sở Phụ lục IV “Cấu trúc và yêu cầu
về nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường” của Thông tư 08/2006/TT-
BTNMT “Hướng dẫn về đánh giá tác động môi trường chiến lược, đánh giá tác
động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường” của Bộ Tài nguyên và Môi
trường ban hành ngày 8 tháng 9 năm 2006.

Hướng dẫn này chỉ đưa ra các yêu cầu cụ thể, nội dung cần đạt
được trong các
báo cáo đánh giá tác động môi trường các dự án phân hoá học, nó được sử
dụng đồng thời với các tài liệu về các quá trình sản xuất phân hoá học được cho
trong mục giới thiệu các quá trình sản xuất phân hoá học cụ thể như sản xuất
phân lân supe đơn, đạm u rê, phân DAP, phân NPK, phân lân nung chảy.

Đặc trưng quan trọng của cong nghiệp phân bón hóa học là:

- Nguyên liệu / Sản phẩm trung gian của quá trình sản xuất là những
hóa chất nguy hiểm, thí d
ụ: acid sulfuric, acid phosphoric, acid nitric,
xút, amoniac, các hợp chất chứa flo…
- Trong Quy trình công nghệ có nhiều công đoạn sử dụng áp suất cao,
nhiệt độ cao, chứa đựng nhiều yếu tố rủi ro, gây tiềm ẩn những mối
nguy hiểm cho con người, tài sản và môi trường nói chung và ca sheej
sinh thái nói riêng.
- Trong công nghệ sản xuất, hầu hết các dự án đều có các hợp phần
công nghệ phức tạp không liên quan đến sản xuất phân bón, thí dụ:
o Sản xuất hóa chấ
t nguyên liệu nhưng là các hóa chất cơ bản
dùng cho nhiều ngành công nghiệp khác: acid, amoniac…
o Công nghiệp sản xuất năng lượng (nhiệt điện, khí hay than)
đồng thời kết hợp sản xuất khí nguyên liệu, thí dụ như sản xuát
hơi nước, sản xuất khí công nghiệp khác như N2, H2, O2
- Có thể phải kết hợp các hoạt động, bao gồm:
o Cảng nguyên liệu: cho than, lưu huỳnh, apatit, các loại quặng
phu kim loại khác (serpentine, đá vôi, fenspate…)
o Khai thác và/hoặc làm giầu nguyên liệu (tuyển) với những đặc
trưng ô nhiễm khác hoàn toàn với các quá trình hóa học sử
dụng sản xuất phân bón.
- Vị trí của các cơ sở sản xuất phân bón hầu hết ở những nơi có nguồn
tiếp nhận là sông. Tuy nhiên cũng nhiều cơ sở sản xuất đang hoạt

6
động có vị trí gần hoặc giữa khu dân cư (Đạm Hà Bắc, Phân lân Văn
Điển), có độ nhạy cảm khá cao.
- Do những đặc trưng trên nên ngoài nwgnxg yêu cầu về đanh giá tác
động môi trường thông thường, những vấn đề về nhận dạng và đánh
giá rủi ro đặc trưng cho hoạt động sản xuất hóa chất, đặc biệt là hóa
chất nguy hiểm cần được coi trọng, đồng thời cần lưu ý về vị trí cụ thể
của dự án để những xác định các cách đánh giá phù hợp.
- Thông thường chủ đầu tư dự án có nhiều giai đoạn đầu tư: có thể giai
đoạn đầu chưa sản xuất hóa chất nguyên liệu, chỉ sản xuất phân bón,
các giai đoạn sau mới xây dựng và vận hành các công nghệ sản xuất
hóa chất nguyên liệu (thí dụ acid, amoiac )
- Vì sản phẩm phân bón cũng như các sản phẩm trung gian từ các nhà
máy sản xuất phân bón có thể có nhiều chủng loại với các tiêu chuẩn
chất lượng khác nhau, do đó cần cung cấp đầy đủ các thông tin này
trong ĐTM
Sơ đồ dưới đây cho thấy bức tranh về tính đa dạng của sản phẩm phân bón hóa
học đi từ những hóa chất và nguyên liệu cơ bản








7

HƯỚNG DẪN ĐTM CHI TIẾT

Chương Mở đầu

1. Xuất xứ của dự án
- Tóm tắt xuất xứ dự án, hoàn cảnh ra đời của dự án: phần này được tóm tắt
trong các thông tin trong báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án về:
+
Lý do xây dựng dự án.
+
Hoàn cảnh ra đời của dự án: nêu rõ dự án là dự án mới, bổ xung, mở
rộng, dự án có bao nhiêu chủ sở hữu.
- Loại hình quản lý: công ty có vốn đầu tư trong nước, nước ngoài, liên doanh -
Giới thiệu tóm tắt chủ sở hữu của dự án, nếu là dự án có nhiều cổ đông, cần giói
thiệu từng cổ đông, địa chỉ, kết quả hoạt động kinh doanh, phần vốn góp và
người đại diện cho các chủ đầu tư. Nếu dự án là các chủ sở hữu nước ngoài
không có Trụ sở tại Việt nam thì phải có thêm Văn phong dự án được sự uỷ
quyền của các nhà đầu tư.
- Cơ quan, tổ chức có thẩm quyền duyệt dự án: cần nêu rõ cơ quan có thẩm
quyền phê duyệt, bổ xung, sửa đổi dự án đầu tư.
Lưu ý: Các dự án sản xuất phân hoá học ngày càng có xu hướng có đầu tư lớn,
hình thức chủ sở hữu ngày càng đa dạng, do vậy cần làm rõ các chủ đầu tư để
việc thực thi sau này các yêu cầu về bảo vệ môi trường được tốt, tránh các
trường hợp một số người đồng ý, còn những người khác không đồng ý.

2. Căn cứ pháp luật và kỹ thuật của việc thực hiện báo cáo
Liệt kê các văn bản pháp luật có liên quan :
-
Luật Bảo vệ Môi trường ngày 29 tháng 11 năm 2005.
-
Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 9 tháng 8 năm 2006 của Chính phủ vè qui
định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luât bảo vệ Môi trường.
Hiện nay đã được bổ sung và hiệu chỉnh trong các văn bản pháp luật với (Nghị
định 21)
-
Thông tư 08/2006/TT- BTNMT ngày 8 tháng 9 năm 2006 của Bộ tài nguyên và
Môi trường hướng dẫn về đánh giá tác động môi trường chiến lược, đánh giá
tác động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường. (Hiện nay đã được bổ
sung và hiệu chỉnh trong các văn bản pháp luật với (Nghị định 21)
-
Các tiêu chuẩn môi trường., bao gồm cả tiêu chuẩn chất lượng môi trường,
tiêu chuẩn thải, tiêu chuẩn chất thải nguy hại (nếu liên quan đến thải CTNH)

8
-
Các văn bản pháp qui khác về quản lý môi trường. (quy định về khai thác và sử
dụng nguồn nước, nguồn nguyên liệu nếu là khoảng sản, và các quay định về
xả thải
-
Các văn bản khác liên quan đến dự án của các Cơ quan Trung ương và địa
phương. Văn bản liên quan đến sử dụng đất nếu nằm ngoài khu công nghiệp,
văn bản quy định về quy hoạch sử dụng đất trong và ngoài KCN nếu liên quan)
Liệt kê các văn bản kỹ thuật để thực hiện lập báo cáo đánh giá tác động môi
trường:
- Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo đầu tư.
- Niên giám thống kê
- Các tài liệu kỹ thuật khác
3. Tổ chức thực hiện ĐTM
- Nêu tóm tắt quá trình thực hiện lập báo cáo ĐTM bắt đầu từ khảo sát, thu thập,
nghiên cứu tài liệu có liên quan, lấy mẫu phân tích, gặp địa phương bao gồm
chính quyền địa phương, cơ quan quản lý môi trường địa phương.
- Cơ quan tư vấn: tên cơ quan, địa chỉ, người đứng đầu, danh sách những người
tham gia thực hiện chính. (nên lưu ý những người của chủ đầu tư phải đưa vào
danh sách những người tham gia xây dựng ĐTM)

4. Phương pháp sử dụng làm ĐTM: Cần lựa chọn một hay một số các phương
pháp dưới đây để đưa vào mục này và nên có phân tích ngắn gọn về bản chất
và cách sử dụng trong dự án cụ thể:

• Phương pháp liệt kê
• Phương pháp ma trận
• Phương pháp mạng lưới
• Phương pháp so sánh
• Phương pháp chuyên gia
• Phương pháp đánh giá nhanh
• Phương pháp nghiên cứu, khảo sát thực địa
• Phương pháp mô hình hoá
• Phương pháp phân tích, chi phí, lợi ích
• Phương pháp tham vấn công động











9

Chương I
Mô tả dự án



1.1. Tên dự án
Nêu chính xác tên dự án (như tên trong báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo
cáo đầu tư).
Tuy nhiên cần bổ sung thêm hai thông tin:
-
công suất dự án
-
vị trí dự án
Chủ dự án
Nêu tên chủ sở hữu dự án, địa chỉ, số fax, điện thoại, e-mail, web của
công ty, tên người đại diện cho chủ sở hữu.
Nếu là dự án liên doanh (hoặc cổ phần) cần nêu tên Đại diện theo Uỷ
quyền của các nhà đầu tư khác xin cấp phép đầu tư và địa chỉ Văn phòng dự án.

1.2. Vị trí địa lý của dự án
Nêu địa chỉ đăng ký: theo địa điểm đăng ký nêu trong báo cáo nghiên cứu khả thi

Mô tả vị trí dự án bao gồm: sơ đồ vị trí dự định triển khai (hình lấy từ bản đồ của
tỉnh, thành phố và đánh dấu), mối tương quan với các đối tượng tự nhiên, kinh
tế, xã hội, công trình công nghiệp khác. Nêu tọa độ của vị trí dự án nếu có.

Nếu dự án được xây dựng trong khu công nghiệp thì mô tả khu công nghiệp và
vị trí của dự án trong khu công nghiệp

Đối với những dự án sản xuất phân bón hóa học, do đặc trưng nguy hiểm của
loại hình này về nguyên liệu, hóa chất trung gian và công nghệ có nhiều tiềm
năng gây ô nhiễm không chỉ bởi các chất ô nhiễm thông thường như BOD, COD,
SO2, Nox, bụi… mà còn do tính nguy hại của hóa chất và đặc trưng nguy hiểm
của quá trình công nghệ dẫn đến hình thành các yếu tố rủi ro về môi trường và
xã hội. Do đó khi mô tả vị trí dự án, cần đặc biệt lưu ý những vấn đề sau:
-
Các khu vực nhạy cảm về môi trường và xã hội: khu dân cư, trường học, bệnh
viện, khu vui chơi, giải trí….

10
-
Đường giao thông kề gần khu vực dự án, đặc biệt liên quan đến vận chuyển
hay tiếp nhận nguyên liệu (thí dụ vận chuyển acid đặc, amoniac áp suất cao,
hydro, oxy áp suất cao… bằng đường ống hay xe chuyên dụng…)
-
Vị trí của kho tàng chứa hóa chất và kho nhiên liệu liên quan thế nào đến hiện
trạng sử dụng đất.
-
Các lưu vực tiếp nhận nguồn nước thải, kể cả nước làm mát.
-
Khả năng cấp nước tại khu vực dự án.

1.3. Nội dung chủ yếu của dự án
1.3.1. Sản phẩm, công nghệ và tổng mức đầu tư
Sản phẩm và nguyên liệu:
• Số chủng loại sản phẩm/chất lượng đăng ký(đặc biệt đối với phân bón hóa
học, cần nêu rõ các sản phẩm có thể vừa là sản phẩm trung gian hay sản
phẩm cuối cùng: NH3, H2SO4, P3PO4…)
• Chủng loại vật tư/nhiên liệu/tiêu chuẩn vật tư nhiên liệu/định mức:
-than
-dầu
-khí
-quặng
- hóa chất nguyên liệu
- phụ gia

- Liệt kê các nguyên liệu sư dụng trong dây chuyền; nếu nguyên liệu thuộc danh
mục các hóa chất nguy hiểm thì phải cung cấp những thông tin cơ bản về tính
nguy hiểm đồng thời cung cấp MSDS trong phần phụ lục của ĐTM
- Tương tự nhu vậy đối với nhiên liệu (đặc biệt là dầu, khí, khí công nghiệp
(SO2, H2, O2, CO )

- Lập bảng các thông tin sau đây:
Định mức nguyên nhiên liệu (tính theo tấn sản phẩm).
- Tổng lượng nguyên liệu, nhiên liệu, hóa chất (tính cả năm theo công suất),
- Cách thức đóng gói và lưu giữ nguyên liệu, nhiên liệu. Các nhà máy sản xuất
phân hóa học thường sử dụng lượng nguyên liệu rất lớn, kho bãi chứa không
tập trung cần làm rõ cách thức vận chuyển và lưu giữ trong quá trình vận
chuyển.

11
Cần lưu ý đặc biệt các vấn đề sau:

- Trong báo cáo, bắt buộc phải có các số liệu về lượng sử dụng nguyên liệu, hóa
chất cả năm, không nên chỉ ghi định mức nguyên liệu.
- Các loại nguyên liệu phải nêu rõ thành phần các chất có trong nhiên liệu.
- Các hóa chất sử dụng phải có "MSDS Phiếu số liệu an toàn" dựa vào đó để lập
phương án bảo quản, vận chuyển, sử dụng, phòng chống sự cố.
- Cần phải cung cấp thông tin về kho tàng lưu giữ nguyên liệu, nhiên liệu và sản
phẩm nguy hiểm.

Dưới đây dẫn ra một số ví dụ về bảng các định mức tiêu hao nguyên nhiên liệu
đối với một số dây chuyền sản xuất phân bón và hóa chất trung gian





Công nghệ cơ bản:
- công nghệ sản xuất sản phảm trung gian
- công nghệ sản xuất sản phẩm cuối cùng
- các loại hình công nghệ sử dụng chung
- các hạng mục đầu tư phục vụ cho các mục đích công nghệ và sản xuất
khác nhau (điện, nước, xử lý chất thải, sản xuất khí nguyên liệu…)

Các nhà máy sản xuất phân bón thường được hình thành từ nhiều công đoạn
sản xuất, sản phẩm của công đoạn này lại là nguyên liệu đầu vào cho công
đoạn khác và mỗi công đoạn sản xuất thường được hình thành từ nhiều thiết bị
công nghệ, có những đòi hỏi riêng về quản lý hoá chất, quản lý kỹ thuật, quản lý
sự cố, an toàn lao động do vậy ngoài sơ đồ khối công nghệ sản xuất ra sản
phẩm, còn cần mô tả kỹ
công nghệ và thiết bị của từng công đoạn.

Yêu cầu về mô tả công nghệ cho từng công đoạn:


12
Sơ đồ công nghệ: là sơ đồ khối bao gồm các cộng đoạn công nghệ và các
đường liên kết giữa các công đoạn này Trong sơ đồ này cần Chỉ rõ nguyên liệu
vào từng công đoạn, chất thải, nguồn chất thải, các yếu tố gây ra chất thải và
khả năng sự cố dưới dạng các mũi tên để người đọc có thể hình dung rõ ràng
các đặc trưng công nghệ liên quan đến nguồ
n và đặc trưng thải (không nên sử
dụng bản vẽ thiết kế dưới dạng CAT mà nên chuyển sạng dạng sơ đồ khối đơn
giản hơn)
Mô tả các thiết bị công nghệ sản xuất chính và lập bản kê tổng các thiết bị sản
xuất chính (trong phụ lục danh sách thiết bị có các cột về xuất xứ thiết bị, năm
sản xuất, cũ , mớ
i )
Lưu ý: Trong hầu hết các dự án sản xuất phân hoá học đều có công đoạn chuẩn
bị nguyên liệu, do vậy, chuẩn bị nguyên liệu cũng là một công đoạn của công
nghệ sản xuất và phải mô tả kỹ.
Giai đoạn chuẩn bị nguyên liệu của dây chuyền sản xuất phân bón hóa học
thường có những loại hình công nghệ như sau:
-
cân, đo
-
nghiền trộn (dưới dạng các pha khác nhau (lỏng, rắn hoặc khí)
-
thay đổi độ ẩm hay thành phần nào đó của phối liệu.
- Công nghệ sản xuất phân hóa học thường dài và phức tạp, do vậy phải chia ra
nhiều công đoạn nhỏ. Việc cắt nhỏ này dẫn tới một số đầu ra của công đoạn đó
không được cung câp đủ thông tin hya chú thích đầy đủ, dẫn đến thiếu tính logíc
hoặc không có được sự liên hệ các công đoạn với nhau, vì thế cần giải thích đầu
ra cụ thể hơn để có thể theo dõi được. Nên sử dụng sơ đồ khối như đã nói ở
trên để tránh mô tả thiếu các dòng vật chất ở đầu ra (kể cả sản phẩm chính, sản
phẩm phụ và chất thải)




1.3.2. Thiết bị sử dụng trong dự án

Trong phần này phải liệt kê các thiết bị công nghệ chính, số thiết bị từng loại,
công suất từng loại, năm sản xuất, nơi sản xuất. Dưới đây là danh sách các thiết
bị công nghệ chính đang được sử dụng tại một số nhà máy ở Việt nam, khi lập
danh sách phải cho thêm các thông tin về thiết bị vào.



13
Trong nhiều dự án, đặc biệt là dự án về công nghiệp hóa chất và hóa dầu, các
thiết bị xử lý môi trường đã được lưu tâm ngay từ khâu thiết kế và đầu tư ban
đầu, nhất là đối với khí thải, nước công nghệ đặc chủng, nước tuần hoàn, nước
làm mát, một số chủng loại chất thải rắn (thí dụ xúc tác, cặn nồi phản ứng…).
Như vậy trong mục thiế
t bị ở chương I cần liệt kê đồng thời với các thiết bị sản
xuất nói trên. Khi liệt kê trong bảng cần ghi rõ chủng loại, tên công nghệ, số
lượng thiết bị và công suất từng thiết bị tướng ứng.
1.3.3. Các công đoạn đầu tư và các sản phẩm tương ứng:
- Co những dự án ngya từ khi vận hành đã tạo ra đồng bộ các sản phẩm cuối
cùng và các hóa chất trung gian tương ứng: đạm, supper đơn, supper kep NPK,
phân lân nung chảy, acid sulfuric, acid photphoric, amoniac, hợp chất flo với
các mac khác nhau phụ thuộc vào sản phẩm cuối cung và yêu cầu thị trường về
hóa chất trung gian…,
- Tuy nhiên cũng có những dự án chỉ bắt đầu sản xuất từng loại sản phẩm cuối
cung là phân bón, hoặc chỉ dừng ở sản phẩm hóa chất trung gian, thí dụ: NH3,
H2SO4, H3PO4
Trong những trường hợp này việc phân đoạn đầu tư rất quan trọng cho việc xác
định các nguồn thải và các tác động ứng với từng thời kỳ, đặc biệt ứng với các
giai đoạn đầu tư vào các thiết bị kiểm soát ô nhiễm tương ứng.

Thí dụ đối với dây chuyển sản xuất phân lân mono super photphat cần định rõ
dây chuyền sản xuất sản xuất phân lân có kèm theo dây chuyền sản xuất acid
sulfuric hay không hay chỉ nhập acid về trong một khoảng thời gian nhất định.
Việc đánh giá các tác động do sản xuất acid sulfuric sẽ khác hoàn toàn với dây
chuyền sản xuất phân lân super; đồng thời các yêu cầu về kiểm soát ô nhiễm
(đầu tư cho thiết bị xử lý môi trường và quan trắc) đối với dây chuyền acid
sulfuric khác hoàn toàn với dây chuyền phân lân.
1.3.4. Tổng mức đầu tư từng giai đoạn và tổng mức đàu tư:
• Giai đoạn 1/ Sản phẩm/ vốn đầu tư/Diện tích sử dụng
• Giai đoạn 2/ Sản phẩm/ vốn đầu tư/Diện tích sử dụng:
- nếu chỉ có sản phẩm trung gian được sản xuất trong một giai đoạn nào đó
thì phải có mô tả để xác định những vấn đề môi trường riêng của từng giai
đoạn
- nếu sản phẩm trung gian (thí dụ NH3, Axit) có th
ể sản xuất ngay từ một giai
đoan nào đó của dự án hoặc được cung cấptừ nguồn khác, phải cung cấp
đầy đủ thông tin về vấn đề này để có thể giới hạn hay mở rộng việc đánh giá
các tác động

14

1.3.5. Tổ chức thực hiện dự án

- Hình thức quản lý dự án: ví dụ như thành lập ban quản lý dự án có thẩm quyền
giải quyết các vấn đề khi thực hiện dự án.
- Hình thức góp vốn/ liên doanh
- Hình thức phát triển thị trường, đặc biệt là đối với các cơ sở sản xuất phân bón
- Nếu sản phẩm trung gian được nhập từ một nguồn khác, cần nêu rõ hoạt động
vận chuyển (lộ trình, phương thức )

1.3.6. Thông tin khác về hoạt động sản xuất

Nguyên liệu, nhiên liệu
Cung cấp điện, nước
Cấp điện:
-
Lượng điện tiêu thụ:
o Từ lưới quốc gia
o Từ nguồn điện tự phát trong dự án (nếu có), thông thường hay xẩy ra
đối với dự án sản xuất amoniac từ than hoặc khí, sản xuất acid
sulfuric từ nguồ nhiệt thu hồi.
-
Nguồn cung cấp
Cung cấp nước:
- Lượng nước cấp
- Nguồn cung cấp

Những điểm cần chú ý:

- Làm rõ lượng điện do nhà máy tạo ra, ví dụ như các nhà máy sản xuất phân
urê thường có nhà máy điện đi kèm hoặc nhà máy sản xuất a xít sunphuríc lại có
thể tận dụng hơi nhiệt thừa để chạy máy phát điện.
- Làm rõ lượng nước tuần hoàn: các nhà máy sản xuất phân bón hóa họ
c
thường dùng một lượng lớn nước và cũng sử dụng lại một lượng lớn nước để
làm lạnh. Nhà máy sản xuất a xít sunphuríc để sản xuất phân supe phốt phát,
nhà máy sản xuất khí hóa để sản xuất u rê, nhà máy sản xuất a xít phốt pho ríc
đều có lượng nước tuần hoàn rất lớn.
- Các nhà máy sản xuất phân bón nói chung đều cần một lượng nước cấp lớn do
vậy cần có thêm giấy phép được sử dụng nguồn nước cấp khi nhà máy đi vào
hoạt động của Chính quyền địa phương.

Xem chi tiết: Đánh giá tác động môi trường. Đối với các dự án sản xuất phân bón hóa học ở Việt Nam